ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು (Life and achievements of Gautama Buddha)

ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು 

ಪೀಠಿಕೆ 

ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಆರನೇ ಶತಮಾನವು ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾಲಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು "ಬೌದ್ಧಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಯುಗ" ಅಥವಾ ಜರ್ಮನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಕಾರ್ಲ್ ಜಾಸ್ಪರ್ಸ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ "ಅಕ್ಷೀಯ ಯುಗ" (Axial Age) ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಂಗಾ ನದಿ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು (ಮಹಜನಪದಗಳು), ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ, ನಗರೀಕರಣದ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಕ್ಷೋಭೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತ್ತು. ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಬಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊಗೆಯಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ "ಶ್ರಮಣ" ಪಂಥಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಅಂತಹ ಶ್ರಮಣ ಪರಂಪರೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಭಾರತವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭೂಪಟವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದ ಮಹಾಚೇತನವೇ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಗೌತಮನಿಂದ "ಬುದ್ಧ"ನಾಗಿ (ಜಾಗೃತಗೊಂಡವನು) ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಅವನ ಜೀವನವು ತ್ಯಾಗ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ವರದಿಯು ಬುದ್ಧನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜೀವನ, ಅವನು ಬೋಧಿಸಿದ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತತ್ವಗಳು, ಅವನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಂಘದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಬೀರಿದ ಅಗಾಧ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

ವಂಶಾವಳಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನು ಇಂದಿನ ನೇಪಾಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಲುಂಬಿನಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಕ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಶಾಕ್ಯರು ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಪಿಲವಸ್ತುವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿರದೆ, ಒಂದು ಗಣರಾಜ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು (Republic/Oligarchy). ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ತಂದೆ ಶುದ್ಧೋದನನು ಶಾಕ್ಯ ಕುಲದ ಚುನಾಯಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದನು (ರಾಜ). ತಾಯಿ ಮಹಾಮಾಯಾ (ಮಾಯಾದೇವಿ), ನೆರೆಯ ಕೋಲಿಯನ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ದೇವದಹದ ರಾಜಕುಮಾರಿ. ಈ ವಿವಾಹವು ಶಾಕ್ಯ ಮತ್ತು ಕೋಲಿಯನ್ ಕುಲಗಳ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತ್ತು.

💠 ಜನನದ ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ

ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಜನನವು ಪವಾಡಸದೃಶವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಆಷಾಢ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿ ರಾಣಿ ಮಹಾಮಾಯಾ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡಳು. ಅದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಆಕೆಯನ್ನು ಹಿಮಾಲಯದ ಅನವತಪ್ತ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಆನೆಯೊಂದು ತನ್ನ ಸೊಂಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಕಮಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಕೆಯ ಬಲಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಗರ್ಭವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಇದು ಬೋಧಿಸತ್ವನು (ಮುಂದಿನ ಬುದ್ಧ) ತುಷಿತ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಇಳಿದು ಮಾನವ ಜನ್ಮ ತಾಳುತ್ತಿರುವುದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. 

ಹತ್ತು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಸವಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ತವರುಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಲುಂಬಿನಿಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ವೃಕ್ಷದ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದಾಗ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಜನನವಾಯಿತು. ಮಗು ಜನಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲೂ ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದವು ಎಂದು 'ಲಲಿತವಿಸ್ತರ' ಗ್ರಂಥವು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮಗುವು "ಇದೇ ನನ್ನ ಅಂತಿಮ ಜನ್ಮ, ಇನ್ನು ಮರುಹುಟ್ಟು ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. 

ಆದರೆ, ಸಂತೋಷದ ನಡುವೆಯೇ ದುರಂತವೂ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಜನಿಸಿದ ಏಳು ದಿನಗಳ ನಂತರ ತಾಯಿ ಮಾಯಾದೇವಿ ಮರಣಹೊಂದಿದಳು. ನಂತರ ಮಗುವಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮಾಯಾದೇವಿಯ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧೋದನನ ಇನ್ನೋರ್ವ ಪತ್ನಿ ಮಹಾಪ್ರಜಾಪತಿ ಗೌತಮಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಳು. ಅವಳು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗನಂತೆಯೇ (ನಂದನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ) ಪ್ರೀತಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದಳು. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಅವನಿಗೆ "ಗೌತಮ" (ಗೌತಮಿಯ ಮಗ ಅಥವಾ ಗೌತಮ ಗೋತ್ರದವನು) ಎಂಬ ಹೆಸರು ರೂಢಿಯಾಯಿತು.

ನಾಮಕರಣ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಏಳು ಜನರು ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಮಡಚಿ, "ಈ ಬಾಲಕನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಜಗತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ದ್ವಂದ್ವ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದರು. ಆದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯವನಾದ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಕೊಂಡಣ್ಣ (Kaundinya) ಮಾತ್ರ ಒಂದೇ ಬೆರಳನ್ನು ಎತ್ತಿ, "ಈತನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಬುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ನುಡಿದನು. ಮಹಾನ್ ಋಷಿ ಅಸಿತನು ಕೂಡ ಮಗುವಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿನ 32 ಮಹಾಪುರುಷ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ತಾನು ಈತನ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಬದುಕಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅತ್ತು, ಈತ ಜಗತ್ತಿನ ಉದ್ಧಾರಕನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಗುತ್ತಾ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದನು.

💠 ಬಾಲ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರ ಜೀವನ

ತನ್ನ ಮಗ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಬಾರದು, ಬದಲಾಗಿ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದ ಶುದ್ಧೋದನನು, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ನೈಜತೆಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರವಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅರಮನೆಯ ಒಳಗೆ ಕೃತಕವಾದ ಸುಖದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಮೂರು ಅರಮನೆಗಳು: ಋತುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ (ಚಳಿಗಾಲ, ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲ) ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ನಿಷೇಧಿತ ದೃಶ್ಯಗಳು: ವೃದ್ಧರು, ರೋಗಿಗಳು, ಶವಗಳು ಅಥವಾ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅರಮನೆಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಮನರಂಜನೆ: ಸದಾಕಾಲ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅವನಿಗೆ ದುಃಖದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇ ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು. 

ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧ ವಿದ್ಯೆ, ಆನೆ ಸವಾರಿ, ರಥ ಚಾಲನೆ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ದೇವದತ್ತ ಮತ್ತು ನಂದರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಶಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು ಎಂದು ಬೌದ್ಧ ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

💠 ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ (ಕ್ರಿ.ಪೂ 563-483)

🔸ಹೆಸರು - ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ

🔸ತಂದೆ - ಶುದ್ಧೋಧನ

🔸ತಾಯಿ - ಮಾಯಾದೇವಿ 

🔸ಮಲತಾಯಿ - ಮಹಾಪ್ರಜಾಪತಿ

🔸ಜನನ - ಕ್ರಿ.ಪೂ 563

🔸ಜನ್ಮಸ್ಥಳ - ನೇಪಾಳದ ಕಪಿಲ ವಸ್ತುವಿನ ಲುಂಬಿನಿವ

🔸ಹೆಂಡತಿ - ಯಶೋಧರಾ

🔸ಮಗ - ರಾಹುಲ 

🔸ಮಹಾಪರಿತ್ಯಾಗ - 29ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ

🔸ಜ್ಞಾನೋದಯ - 35ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಯಾದ ಅರಳಿ ಮರವೊಂದರ ಕೆಳಗೆ 

🔸 ಪರಿನಿರ್ವಾಣ - 80ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಕುಶೀನಗರದಲ್ಲಿ 

💠 ವಿವಾಹ

ತನ್ನ 16ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ 19), ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಕೋಲಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಯಶೋಧರೆಯನ್ನು (ಭದ್ದಕಚ್ಚನಾ/ರಾಹುಲಮಾತ) ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ವಿವಾಹವಾದನು. ಈ ವಿವಾಹವು ಎರಡು ಕುಲಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿತು. ಸುಮಾರು 13 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಸುಖದ ದಾಂಪತ್ಯ ನಡೆಸಿದರು. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಿಗೆ 29 ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಯಶೋಧರೆ ಗಂಡು ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು. ಮಗುವಿನ ಜನನದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು "ರಾಹುಲೋ ಜಾತೋ, ಬಂಧನಂ ಜಾತಂ" (ರಾಹು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಬಂಧನ ಹುಟ್ಟಿತು) ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಗುವಿಗೆ ರಾಹುಲ (ಬಂಧನ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.

ಆದರೆ, ಅರಮನೆಯ ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನವು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಅಂತರಾಳದ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ರೋಹಿಣಿ ನದಿಯ ನೀರಿಗಾಗಿ ಶಾಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಕೋಲಿಯರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳು ಅವನಿಗೆ ಮನಃಶಾಂತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.

ಮಹಾಭಿನಿಷ್ಕ್ರಮಣ: ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಮಹಾನ್ ಪಯಣ

ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಜೀವನದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು "ನಾಲ್ಕು ದೃಶ್ಯಗಳು" (The Four Sights) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಆಜ್ಞೆಯ ನಡುವೆಯೂ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ತನ್ನ ಸಾರಥಿ ಚನ್ನನ ಜೊತೆಗೆ ನಗರ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಈ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡನು.

💠 ನಾಲ್ಕು ದೃಶ್ಯಗಳು (ನಿಮಿತ್ತಗಳು)

1) ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ (ಜರಾ): ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಸಂಚಾರ ಹೋದಾಗ, ಬಾಗಿ ನಡೆದ, ಹಲ್ಲಿಲ್ಲದ, ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಚರ್ಮದ ವೃದ್ಧನೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಂಡನು. "ನನಗೂ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಯಶೋದರೆಗೂ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಬರುವುದೇ?" ಎಂದು ಚನ್ನನನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, "ಹೌದು ಪ್ರಭು, ಮುಪ್ಪು ಯಾರಿಗೂ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ" ಎಂದು ಚನ್ನ ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಇದು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಿಗೆ ಯೌವನದ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

2) ಅನಾರೋಗ್ಯ (ವ್ಯಾಧಿ): ಎರಡನೇ ಬಾರಿ, ರೋಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದ, ಕೀವು ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡನು. ದೇಹವು ರೋಗಗಳ ಗೂಡು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಾಯಿತು.

3) ಶವ (ಮೃತ್ಯು): ಮೂರನೇ ಬಾರಿ, ಶವಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕಂಡನು. ಸಂಬಂಧಿಕರ ರೋಧನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಜೀವ ದೇಹವನ್ನು ಕಂಡು, "ಜೀವನವು ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುವಂತದ್ದು" ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತನು.

4) ಸನ್ಯಾಸಿ (ಶ್ರಮಣ): ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಶಾಂತ ಮುಖಭಾವದ, ಕೇಸರಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಪರಿವ್ರಾಜಕನೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಂಡನು. ಸಂಸಾರಿಕ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಸುತ್ತಿರುವ ಆ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿನ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಇದೇ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಅವನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.

💠 ಮಹಾಪರಿತ್ಯಾಗ (The Great Renunciation)

ಆಷಾಢ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಮಲಗಿದ್ದ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಗುವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ನೋಡಿದನು. ಅವರನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿದರೆ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ ಬದಲಾಗಬಹುದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ, ಅವರಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳದೆ ಹೊರಬಂದನು. ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯ ಸಾರಥಿ ಚನ್ನ (Channa) ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಕುದುರೆ ಕಂಠಕ (Kanthaka) ದೊಂದಿಗೆ ಅರಮನೆಯ ಮಹಾದ್ವಾರವನ್ನು ದಾಟಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ಕುದುರೆಯ ಗೊರಸುಗಳ ಶಬ್ದ ಹೊರಬರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಅನೋಮಾ ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ತನ್ನ ರಾಜವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕಳಚಿ ಚನ್ನನಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ತನ್ನ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಉದ್ದನೆಯ ಕೇಶರಾಶಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಬೇಟೆಗಾರನೊಬ್ಬನಿಂದ ಪಡೆದ ಕಾಷಾಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪರಿವ್ರಾಜಕನಾದನು. ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಚನ್ನನನ್ನು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಅರಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದನು. (ಕಂಠಕ ಕುದುರೆಯು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಅಗಲಿಕೆಯನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ ). ಆಗ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ವಯಸ್ಸು 29 ವರ್ಷ.

ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆ: ಗುರುಕುಲದಿಂದ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿನವರೆಗೆ

ಗೃಹತ್ಯಾಗದ ನಂತರ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜಗೃಹದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಾರ ರಾಜನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು. ಬಿಂಬಿಸಾರನು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಿಗೆ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದ ದಂಡನಾಯಕನಾಗಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರೂ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ನಯವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ತಾನು ಜ್ಞಾನೋದಯ ಪಡೆದ ನಂತರ ಮೊದಲು ಬಿಂಬಿಸಾರನಿಗೆ ಬೋಧಿಸುವುದಾಗಿ ಮಾತು ನೀಡಿದನು.

ಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನ

ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಧ್ಯಾನ ಗುರುಗಳ ಬಳಿ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು : 

1) ಅಲಾರ ಕಾಲಾಮ (Alara Kalama): ವೈಶಾಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಗುರುವು ಸಾಂಖ್ಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಇಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದ ಏಳನೇ ಹಂತವಾದ "ಅಕಿಂಚನ್ಯಾಯತನ" (Sphere of Nothingness - ಶೂನ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಿತಿ) ವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ, ಇದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತೇ ಹೊರತು, ದುಃಖದ ಮೂಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

2) ಉದಕ ರಾಮಪುತ್ತ (Uddaka Ramaputta): ನಂತರ ರಾಜಗೃಹದ ಸಮೀಪವಿದ್ದ ಈ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಧ್ಯಾನದ ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹಂತವಾದ "ನೈವಸಂಜ್ಞಾನಾಸಂಜ್ಞಾಯತನ" (Sphere of Neither Perception nor Non-Perception) ವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು. ಗುರುವು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನನ್ನು ತನಗೆ ಸಮಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆಶ್ರಮದ ನಾಯಕತ್ವ ನೀಡಲು ಮುಂದಾದನು. ಆದರೆ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು "ಇದು ಕೂಡ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅರಿತು ಅಲ್ಲಿಂದಲೂ ಹೊರಬಂದನು.

ಉರುವೇಲಾದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ದೇಹದಂಡನೆ

ಯಾವುದೇ ಗುರುವು ತೃಪ್ತಿ ನೀಡದಿದ್ದಾಗ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಗಯಾ ಸಮೀಪದ ಸೇನಾನಿಗಮ (ಉರುವೇಲಾ) ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಕೊಂಡಣ್ಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಐವರು ತಪಸ್ವಿಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು (ಅಪ್ರಾಣಕ ಧ್ಯಾನ), ದೇಹವನ್ನು ದಂಡಿಸಿದನು. ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾಳು ಅನ್ನ ಅಥವಾ ಎಳ್ಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಅವನ ದೇಹವು ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದಂತಾಯಿತು. ಕಣ್ಣುಗಳು ಬಾವಿಯ ಆಳದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಕುಳಿಬಿದ್ದವು. ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಸಿಗುವಷ್ಟು ಕೃಶನಾದನು.

ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ (The Middle Path)

ಒಂದು ದಿನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಿತ್ರಾಣಗೊಂಡು ಬಿದ್ದು ಹೋದನು. ಆಗ ಇಂದ್ರನು ವೀಣೆ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಹಾದುಹೋದನು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಾಂತವಾಯಿತು (ಅಥವಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ದೋಣಿಯವನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಹೋದನು). "ವೀಣೆಯ ತಂತಿ ಬಿಗಿಯಾದರೇ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ತೀರಾ ಸಡಿಲವಾದರೆ ದನಿಗೊಡುವುದಿಲ್ಲ". ಈ ಸಂಗೀತದ ತತ್ವವು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಿಗೆ ಜೀವನದ ಮಹಾನ್ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿತು. ಅತಿಯಾದ ಭೋಗವೂ (ಕಾಮಸುಖ) ತಪ್ಪು, ಅತಿಯಾದ ತ್ಯಾಗವೂ (ದೇಹದಂಡನೆ) ತಪ್ಪು. ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲಿತ ಜೀವನವೇ "ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ".

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸುಜಾತೆ (Sujata) ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಹಿಳೆ ವೃಕ್ಷದೇವತೆಗೆ ಹರಕೆ ತೀರಿಸಲು ತಂದಿದ್ದ ಪಾಯಸವನ್ನು (ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಖೀರ್) ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಿಗೆ ನೀಡಿದಳು. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತನ್ನ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮುರಿದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಉಳಿದ ಐವರು ತಪಸ್ವಿಗಳು, "ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಗುರಿತಪ್ಪಿದನು, ಭೋಗಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದನು" ಎಂದು ನಿಂದಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಾರಣಾಸಿಯ ಋಷಿಪತನಕ್ಕೆ (ಸಾರನಾಥ) ಹೊರಟುಹೋದರು.

💠 ಸಂಬೋಧಿ: ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ

ಏಕಾಂಗಿಯಾದ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ನಿರಂಜನ ಅಥವಾ ನಿಲಾಂಜನ ನದಿ (ಫಲ್ಗು ನದಿ)ಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಗಯಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಶ್ವತ್ಥ (Peepal/Bodhi) ಮರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶ ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಾಸಿ ಕುಳಿತನು. "ಇಹಾಸನೇ ಶುಷ್ಯತು ಮೇ ಶರೀರಂ..." (ನನ್ನ ದೇಹವು ಇಲ್ಲೇ ಒಣಗಿಹೋಗಲಿ, ಚರ್ಮ, ಮೂಳೆಗಳು ಕರಗಿಹೋಗಲಿ, ಆದರೆ ಸಂಬೋಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ನಾನು ಈ ಆಸನದಿಂದ ಏಳುವುದಿಲ್ಲ) ಎಂದು ವಜ್ರಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದನು.

ಮಾರನ ಪರೀಕ್ಷೆ

ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕಾಮ, ಮೃತ್ಯು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತೀಕವಾದ ಮಾರ (Mara) ನು ಅವನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಭಂಗ ಮಾಡಲು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದನು : 

1) ಭಯ: ಮಾರನು ತನ್ನ ಭಯಂಕರ ರಾಕ್ಷಸ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಬಿರುಗಾಳಿ, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಮೈತ್ರೀ ಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಆಯುಧಗಳು ಹೂವುಗಳಾಗಿ ಬದಲಾದವು.

2) ಆಸೆ (Lust): ನಂತರ ತನ್ನ ಸುಂದರ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ತನ್ಹ (ಬಯಕೆ), ರತಿ (ಕಾಮ) ಮತ್ತು ರಾಗ (ಮೋಹ) ಅವರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ.

 3) ಅಹಂಕಾರ: ಕೊನೆಗೆ ಮಾರನು, "ಈ ಆಸನಕ್ಕೆ ನೀನು ಅರ್ಹನಲ್ಲ, ನಾನು ಅರ್ಹ" ಎಂದು ಕೂಗಿದನು. ಆಗ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಮೌನವಾಗಿ ತನ್ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು (ಭೂಮಿಸ್ಪರ್ಶ ಮುದ್ರೆ). "ನನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಈ ಭೂಮಿಯೇ ಸಾಕ್ಷಿ" ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯು ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಶಬ್ದ ಮಾಡಿ ಸಾಕ್ಷಿ ನುಡಿಯಿತು. ಮಾರನು ಸೋತು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನು.

💠 ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಮೂರು ಹಂತಗಳು

ವೈಶಾಖ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಆ ರಾತ್ರಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 528), ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಯಿತು.

1) ಮೊದಲ ಜಾವ: 'ಪೂರ್ವನಿವಾಸಾನುಸ್ಮೃತಿ' (Pubbenivasanussati) - ತನ್ನ ನೂರಾರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ನೆನಪು ಮರುಕಳಿಸಿತು.

2) ಎರಡನೇ ಜಾವ: 'ಚುತುಪಪಾತ ಜ್ಞಾನ' (Cutupapata Nana) - ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡನು.

3) ಮೂರನೇ ಜಾವ: 'ಆಸವಕ್ಖಯ ಜ್ಞಾನ' (Asavakkhaya Nana) - ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶ. ಹನ್ನೆರಡು ಕೊಂಡಿಗಳಿರುವ "ಪ್ರತೀತ್ಯ ಸಮುತ್ಪಾದ" (ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ) ಮತ್ತು "ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯ ಸತ್ಯಗಳು" ಗೋಚರಿಸಿದವು.

ಮುಂಜಾನೆ ನಕ್ಷತ್ರ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನೋದಯ ಪಡೆದು "ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಬುದ್ಧ"ನಾದನು (Supreme Enlightened One). ಆಗ ಅವನ ವಯಸ್ಸು 35 ವರ್ಷ.

ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಪ್ರವರ್ತನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ

ಜ್ಞಾನೋದಯದ ನಂತರ ಬುದ್ಧನು ಏಳು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಬೋಧಗಯಾದಲ್ಲೇ ಕಳೆದು, ತನ್ನ ಧರ್ಮದ ಆಳವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಹಂಪತಿಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಇಳಿದನು. ವಾರಣಾಸಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸಾರನಾಥದ (Isipatana) ಜಿಂಕೆ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ, ತನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದ ಐವರು ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ (ಪಂಚವರ್ಗೀಯರು) ಮೊದಲ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದನು. ಈ ಘಟನೆಯೇ "ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಪ್ರವರ್ತನ".

💠 ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯ ಸತ್ಯಗಳು (Four Noble Truths)

1) ಪ್ರಪಂಚವು ದುಃಖಮಯವಾಗಿದೆ. ಹುಟ್ಟು, ಸಾವು, ರೋಗ, ಮುಪ್ಪು, ಅಪ್ರಿಯರ ಸೇರುವಿಕೆ, ಪ್ರಿಯರ ಅಗಲಿಕೆ, ಬಯಸಿದ್ದು ಸಿಗದಿರುವುದು - ಎಲ್ಲವೂ ದುಃಖವೇ. ಪಂಚಸ್ಕಂಧಗಳು (ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು) ದುಃಖದ ಆಗರ.

2) ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ "ತೃಷ್ಣೆ" (Craving/Desire). ಕಾಮ ತೃಷ್ಣೆ (ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖ), ಭವ ತೃಷ್ಣೆ (ಬದುಕುವ ಆಸೆ) ಮತ್ತು ವಿಭವ ತೃಷ್ಣೆ (ನಾಶವಾಗುವ ಆಸೆ) ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮರುಹುಟ್ಟಿಗೆ ದೂಡುತ್ತವೆ.

3) ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುವುದರಿಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಹುದು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯೇ "ನಿರ್ವಾಣ".

4) ಮಗ್ಗ ದುಃಖ ನಿವಾರಣೆಗೆ "ಅಷ್ಟಾಂಗಿಕ ಮಾರ್ಗ"ವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

💠 ಆರ್ಯ ಅಷ್ಟಾಂಗಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳು (Noble Eightfold Path)

ಬುದ್ಧನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಎಂಟು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಸ್ಕಂಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ :

I. ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸ್ಕಂಧ (Wisdom):

1) ಸಮ್ಯಕ್ ದೃಷ್ಟಿ (Right View): ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದು.

2) ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಕಲ್ಪ (Right Resolve): ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯ (ತ್ಯಾಗ), ಅವ್ಯಾಪಾದ (ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ) ಮತ್ತು ಅವಿಹಿಂಸೆ (ಹಿಂಸೆ ಮಾಡದಿರುವಿಕೆ) ಎಂಬ ಮೂರು ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು.

II. ಶೀಲ ಸ್ಕಂಧ (Ethical Conduct):

3) ಸಮ್ಯಕ್ ವಾಕ್ (Right Speech): ಸುಳ್ಳು, ಚಾಡಿ, ಕೆಟ್ಟ ಮಾತು ಮತ್ತು ವ್ಯರ್ಥ ಹರಟೆಗಳನ್ನು ಆಡದಿರುವುದು. ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿತವಾದುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ನುಡಿಯುವುದು.

4) ಸಮ್ಯಕ್ ಕರ್ಮ (Right Action): ಪ್ರಾಣಿ ಹತ್ಯೆ, ಕಳ್ಳತನ ಮತ್ತು ವ್ಯಭಿಚಾರಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು.

5) ಸಮ್ಯಕ್ ಜೀವನ (Right Livelihood): ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮಾರಾಟ, ಪ್ರಾಣಿ ಮಾರಾಟ, ಮಾಂಸ ಮಾರಾಟ, ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ವಿಷ ಮಾರಾಟ - ಈ ಐದು ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡದಿರುವುದು.

III. ಸಮಾಧಿ ಸ್ಕಂಧ (Mental Discipline):

6) ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯತ್ನ (Right Effort): ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು, ಬಂದ ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದು, ಒಳ್ಳೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

7) ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ಮೃತಿ (Right Mindfulness): ಕಾಯ (ದೇಹ), ವೇದನಾ (ಸಂವೇದನೆ), ಚಿತ್ತ (ಮನಸ್ಸು) ಮತ್ತು ಧಮ್ಮ (ವಿಷಯಗಳು) ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಎಚ್ಚರದಿಂದ (ಸತಿ) ಇರುವುದು.

8) ಸಮ್ಯಕ್ ಸಮಾಧಿ (Right Concentration): ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಮೂಲಕ ಧ್ಯಾನದ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು (ಝಾನ) ಏರುವುದು.

ಪ್ರತೀತ್ಯ ಸಮುತ್ಪಾದ (Dependent Origination)

ಇದು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭ. "ಇದು ಇದ್ದರೆ ಅದು ಆಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಅದು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಇದು ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅದು ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ತತ್ವ. ಹನ್ನೆರಡು ಕೊಂಡಿಗಳು (ದ್ವಾದಶ ನಿದಾನಗಳು) ಮನುಷ್ಯನ ಜನನ-ಮರಣದ ಚಕ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ :

1. ಅಜ್ಞಾನ (Ignorance) -> 

2. ಸಂಸ್ಕಾರ (Volitional Formations) -> 

3. ವಿಜ್ಞಾನ (Consciousness) -> 

4. ನಾಮ-ರೂಪ (Name & Form) -> 

5. ಷಡಾಯತನ (Six Sense Bases) -> 

6. ಸ್ಪರ್ಶ (Contact) -> 

7. ವೇದನಾ (Feeling) -> 

8. ತೃಷ್ಣೆ (Craving) -> 

9. ಉಪಾದಾನ (Clinging) -> 

10. ಭವ (Becoming) -> 

11. ಜಾತಿ (Birth) -> 

12. ಜರಾ-ಮರಣ (Aging & Death).

ಈ ಚಕ್ರವನ್ನು ಮುರಿಯುವುದೇ (ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶದಿಂದ) ವಿಮೋಚನೆ.

ಅನಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಅನಿತ್ಯ (No-Self and Impermanence)

ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ "ಆತ್ಮ" (ಶಾಶ್ವತ ಆತ್ಮ) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬುದ್ಧನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಮನುಷ್ಯನು ಪಂಚಸ್ಕಂಧಗಳ (ರೂಪ, ವೇದನಾ, ಸಂಜ್ಞಾ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ವಿಜ್ಞಾನ) ಒಕ್ಕೂಟ ಮಾತ್ರ. ಇದರಲ್ಲಿ "ನಾನು" ಎಂಬ ಶಾಶ್ವತ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲ (ಅನಾತ್ಮ). ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವೂ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ (ಅನಿತ್ಯ).

ಬೌದ್ಧ ಸಂಘದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರು

ಸಾರನಾಥದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಐವರು ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು, ನಂತರ ಯಶ ಎಂಬ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕ ಮತ್ತು ಅವನ 54 ಸ್ನೇಹಿತರ ಸೇರ್ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ 60 ಅರಹಂತಗಳ ಸಮೂಹವಾಯಿತು. ಬುದ್ಧನು ಅವರನ್ನು "ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಬಹುಜನರ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿ" (ಚರಥ ಭಿಕ್ಕವೇ ಚಾರಿಕಂ...) ಎಂದು ಕಳುಹಿಸಿದನು.

💠 ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶಿಷ್ಯರು (Chief Disciples)

1) ಸಾರಿಪುತ್ತ (Sariputta): ರಾಜಗೃಹದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಇವನು "ಪ್ರಜ್ಞೆ"ಯಲ್ಲಿ (Wisdom) ಅಗ್ರಗಣ್ಯ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾದ "ಅಭಿಧಮ್ಮ"ದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇವನ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು.

2) ಮಹಾ ಮೊಗ್ಗಲ್ಲಾನ (Maha Moggallana): ಸಾರಿಪುತ್ತನ ಬಾಲ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತ. ಇವನು "ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ"ಗಳಲ್ಲಿ (Iddhi/Psychic Powers) ಅಗ್ರಗಣ್ಯ. ನರಕ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜೀವಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನು ದರೋಡೆಕೋರರಿಂದ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದನು.

3) ಮಹಾ ಕಶ್ಯಪ (Maha Kassapa): ಕಠಿಣ ತಪಸ್ವಿ (ಧುತಂಗ ಧಾರಿ). ಬುದ್ಧನ ಮರಣದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದನು.

4) ಆನಂದ (Ananda): ಬುದ್ಧನ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ ಮತ್ತು 25 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಪ್ತ ಸೇವಕ. ಬುದ್ಧನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಇವನನ್ನು "ಧರ್ಮ ಭಂಡಾರಿ" (Guardian of the Dhamma) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಬುದ್ಧನ ಮರಣದವರೆಗೂ ಇವನು ಅರಹಂತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ನಂತರ ಆದನು.

5) ಉಪಾಲಿ (Upali): ಕಪಿಲವಸ್ತುವಿನ ಕ್ಷೌರಿಕನಾಗಿದ್ದ ಇವನು, ರಾಜಕುಮಾರರಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದನು. ಇವನು "ವಿನಯ" (ಸಂಘದ ನಿಯಮಗಳು) ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶ: ಭಿಕ್ಷುಣಿ ಸಂಘ

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಆದರೆ, ಬುದ್ಧನ ಸಾಕುತಾಯಿ ಮಹಾಪ್ರಜಾಪತಿ ಗೌತಮಿಯು, ತನ್ನ ಪತಿ ಶುದ್ಧೋದನನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಶಾಕ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಪಿಲವಸ್ತುವಿನಿಂದ ವೈಶಾಲಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದು, ದೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯ ಕಾಲುಗಳು ಊಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಧೂಳಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಆನಂದನು, ಬುದ್ಧನ ಬಳಿ "ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಂತೆ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥರಲ್ಲವೇ?" ಎಂದು ವಾದಿಸಿದನು. ಬುದ್ಧನು "ಸಮರ್ಥರು" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಎಂಟು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು (ಗರುಧಮ್ಮ - ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 100 ವರ್ಷದ ಭಿಕ್ಷುಣಿಯೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿದ ಭಿಕ್ಷುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು) ಪಾಲಿಸುವ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಭಿಕ್ಷುಣಿ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ಗೌತಮಿಯು ಮೊದಲ ಭಿಕ್ಷುಣಿಯಾದಳು.

💠 ರಾಜಾಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕರು

ಬುದ್ಧನ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಮಗಧ ಮತ್ತು ಕೋಸಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರ ಬೆಂಬಲವೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಬಿಂಬಿಸಾರ ಮತ್ತು ಅಜಾತಶತ್ರು (ಮಗಧ)

ಮಗಧದ ರಾಜ ಬಿಂಬಿಸಾರನು ಬುದ್ಧನ ಮೊದಲ ರಾಜ ಭಕ್ತ. ಅವನು ರಾಜಗೃಹದ "ವೇಣುವನ" (ಬಿದಿರು ತೋಪು) ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದನು. ಇದು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಮೊದಲ ವಿಹಾರವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಬಿಂಬಿಸಾರನ ಮಗ ಅಜಾತಶತ್ರು, ದೇವದತ್ತನ ಕುತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿ, ತಂದೆಯನ್ನೇ ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಿ ಸಾಯಿಸಿದನು. ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಬುದ್ಧನ ಶರಣು ಹೋದನು. ಅಜಾತಶತ್ರುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬುದ್ಧನ ಮರಣದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯಿತು.

ಅನಾಥಪಿಂಡಿಕ ಮತ್ತು ಜೇತವನ

ಶ್ರಾವಸ್ತಿಯ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕ ಸುದತ್ತ (ಅನಾಥಪಿಂಡಿಕ - ಬಡವರಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವವನು) ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಒಂದು ವಿಹಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಯಸಿದನು. ರಾಜಕುಮಾರ ಜೇತನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಉದ್ಯಾನವನ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಜೇತನು "ನೀನು ಇಡೀ ಉದ್ಯಾನದ ನೆಲವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಮಾರುವೆ" ಎಂದು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಷರತ್ತು ಹಾಕಿದನು. ಅನಾಥಪಿಂಡಿಕನು ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತರಿಸಿ ನೆಲವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಜೇತನು ಬೆರಗಾಗಿ, ಉಳಿದ ಜಾಗವನ್ನು ತಾನೇ ದಾನ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ "ಜೇತವನ ವಿಹಾರ"ದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನು ತನ್ನ ಜೀವನದ 19 ಮಳೆಗಾಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದನು.

ಆಮ್ರಪಾಲಿ (ವೈಶಾಲಿ)

ವೈಶಾಲಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನರ್ತಕಿ ಆಮ್ರಪಾಲಿ. ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮರುಳಾಗಿ ರಾಜರುಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಬುದ್ಧನು ವೈಶಾಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಆಮ್ರಪಾಲಿಯು ಅವನನ್ನು ಊಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಳು. ಸಮಾಜದ ನಿಂದನೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಬುದ್ಧನು ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಅವಳ ಬಡಿಸಿದ ಊಟವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವಳ "ಆಮ್ರವನ" (ಮಾವಿನ ತೋಪು) ವನ್ನು ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನವಾಗಿ ಪಡೆದನು. ನಂತರ ಆಮ್ರಪಾಲಿಯು ಭಿಕ್ಕುಣಿಯಾಗಿ ಅರಹಂತ ಪದವಿ ಪಡೆದಳು.

ದೇವದತ್ತನ ದ್ರೋಹ

ಬುದ್ಧನ ಸಹೋದರನಾದ ದೇವದತ್ತನು ಸಂಘದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ನಾಯಕನಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದನು. ಬುದ್ಧನು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, ಅಜಾತಶತ್ರುವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬುದ್ಧನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು :

1) ಬಿಲ್ಲುಗಾರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಯತ್ನಿಸಿದ (ಅವರು ಬುದ್ಧನ ಭಕ್ತರಾದರು).

2) ಗೃಧ್ರಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದ (ಒಂದು ಚಕ್ಕೆ ತಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಕಾಲಿಗೆ ಗಾಯವಾಯಿತು).

3) ಮದವೇರಿದ ನಾಲಗಿರಿ ಆನೆಯನ್ನು ರಾಜಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟನು. ಆದರೆ ಬುದ್ಧನ ಮೈತ್ರೀ ಭಾವದಿಂದ ಆನೆ ಶಾಂತವಾಯಿತು.

ದೇವದತ್ತನು ಕೊನೆಗೆ ಸಂಘವನ್ನು ಒಡೆದು ಹೊಸ ಪಂಥ ಕಟ್ಟಲು ಯತ್ನಿಸಿ ವಿಫಲನಾದನು ಮತ್ತು ನರಕ ಸೇದಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂಗುಲಿಮಾಲನ ದಮನ

ಕೋಸಲದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗುಲಿಮಾಲ ಎಂಬ ಕ್ರೂರಿ ದರೋಡೆಕೋರನಿದ್ದನು. 1000 ಬೆರಳುಗಳ ಮಾಲೆ ಧರಿಸುವ ಹಠ ತೊಟ್ಟಿದ್ದ ಅವನು, 999 ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು. ಬುದ್ಧನು ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋದಾಗ, ಅಂಗುಲಿಮಾಲನು ಕತ್ತಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಓಡಿ ಬಂದನು. ಆದರೆ ಎಷ್ಟೇ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಿದರೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬುದ್ಧನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. "ನಿಲ್ಲು ಸನ್ಯಾಸಿ" ಎಂದು ಕೂಗಿದಾಗ, ಬುದ್ಧನು "ನಾನು ಎಂದೋ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ (ಹಿಂಸೆಯಿಂದ), ನೀನು ಯಾವಾಗ ನಿಲ್ಲುವೆ?" ಎಂದು ಮರುಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು. ಈ ಮಾತು ಅಂಗುಲಿಮಾಲನ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸಿತು. ಅವನು ಕೊಲೆಗಡುಕನಿಂದ ಸಂತನಾಗಿ ಬದಲಾದನು. "ಅಹಿಂಸಕ" ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದನು.

💠 ಮಹಾಪರಿನಿರ್ವಾಣ

ತನ್ನ 80ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 483), ಬುದ್ಧನು ವೈಶಾಲಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಮಳೆಗಾಲವನ್ನು ಕಳೆದನು. ಅಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದಾಗ, ತನ್ನ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ತಡೆದುಕೊಂಡನು. ಆನಂದನಿಗೆ, "ನಾನು ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದ ಗುರುವಿನಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬೋಧಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ನಿಮಗೆ ನೀವೇ ದೀಪವಾಗಬೇಕು (ಅಪ್ಪೋ ದೀಪೋ ಭವ) ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.

ಚುಂದನ ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕರ-ಮದ್ದವ

ಪಾವಾ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಚುಂದ ಎಂಬ ಕಮ್ಮಾರನು ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಊಟ ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಿದ "ಸೂಕರ-ಮದ್ದವ" (Sukara-maddava) ಎಂಬ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಬುದ್ಧನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಇದರ ಅರ್ಥದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಿದೆ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಹಂದಿಯ ಮೃದು ಮಾಂಸ (Pork) ಎಂದರೆ, ಮಹಾಯಾನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದು ಹಂದಿಗಳು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಒಂದು ಬಗೆಯ "ಅಣಬೆ" (Truffle/Mushroom) ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಸೂಕರ' ಎಂದರೆ ಹಂದಿ, ಆದರೆ ಸಸ್ಯಗಳ ಹೆಸರಿಗೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವ ರೂಢಿಯಿತ್ತು.

ಇದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರ ಬುದ್ಧನಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ರಕ್ತಭೇದಿ (Dysentery) ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೂ, ಅವನು ಕುಶಿನಗರದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆದನು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾದಾಗ ಕಲುಷಿತ ನೀರನ್ನೇ ಕುಡಿದನು. ಚುಂದನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಾಡಬಾರದು ಎಂದು, "ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಮೊದಲು ಸುಜಾತೆ ನೀಡಿದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಪರಿನಿಬ್ಬಾಣದ ಮೊದಲು ಚುಂದ ನೀಡಿದ ಅನ್ನ - ಇವೆರಡೂ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ" ಎಂದು ಆನಂದನ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿ ಕಳುಹಿಸಿದನು.

ಕುಶಿನಗರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯ

ಮಲ್ಲರ ರಾಜಧಾನಿ ಕುಶಿನಗರದ ಉಪವತ್ತನ ಸಾಲ ವೃಕ್ಷಗಳ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಸಾಲ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಲೆ ಮಾಡಿ ಮಲಗಿದನು. ಸುಭದ್ದ ಎಂಬ 120 ವರ್ಷದ ಮುದುಕನು ಬಂದು ಸಂಶಯ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಬುದ್ಧನ ಕೊನೆಯ ಶಿಷ್ಯನಾದನು (ಅರಹಂತ).

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಭಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕುರಿತು, "ಸಂಘದ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಧಮ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಏನಾದರೂ ಸಂಶಯವಿದ್ದರೆ ಕೇಳಿ" ಎಂದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದನು. ಯಾರೂ ಮಾತನಾಡದಿದ್ದಾಗ, ಬುದ್ಧನು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು:

"ವಯಧಮ್ಮಾ ಸಂಖಾರಾ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಂಪಾದೇಥ"

(ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ನಾಶವಾಗುವ ಸ್ವಭಾವದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಚ್ಚರದಿಂದ (ಅಪ್ರಮಾದ) ನಿಮ್ಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ).

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಬುದ್ಧನು ಧ್ಯಾನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತಾ ಮಹಾಪರಿನಿರ್ವಾಣ ಹೊಂದಿದನು.

ದಹನ ಮತ್ತು ಧಾತುಗಳ ಹಂಚಿಕೆ

ಏಳು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮಲ್ಲರು ಬುದ್ಧನ ದೇಹವನ್ನು ರಾಜಮರ್ಯಾದೆಯಿಂದ ದಹನ ಮಾಡಿದರು. ಮಗಧದ ಅಜಾತಶತ್ರು, ವೈಶಾಲಿಯ ಲಿಚ್ಛವಿಗಳು, ಕಪಿಲವಸ್ತುವಿನ ಶಾಕ್ಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಸ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ (ಧಾತು) ಜಗಳವಾಡಲು ಮುಂದಾದರು. ಆಗ ದ್ರೋಣ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಿ ಅಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಎಂಟು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದನು. ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಎಂಟು ಸ್ತೂಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.

💠 ತ್ರಿಪಿಟಕ: ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಂಡಾರ

ಬುದ್ಧನು ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮರಣದ ಕೂಡಲೇ ರಾಜಗೃಹದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಕಶ್ಯಪನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಜಾತಶತ್ರುವಿನ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ "ಮೊದಲ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನ" ನಡೆಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ 500 ಅರಹಂತರು ಸೇರಿ ಬುದ್ಧನ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಇವುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪಿಟಕ (ಮೂರು ಬುಟ್ಟಿಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ : 

1) ವಿನಯ ಪಿಟಕ 

ಸಂಘದ ನಿಯಮಗಳು (Discipline) 

ಭಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಕುಣಿಯರು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ೨೨೭ ನಿಯಮಗಳು (ಪಾತಿಮೋಕ್ಷ). ಇದನ್ನು ಉಪಾಲಿ ವಾಚಿಸಿದನು.

2) ಸುತ್ತ ಪಿಟಕ 

ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಪದೇಶಗಳು (Discourses) 

ಬುದ್ಧನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು, ಧಮ್ಮಪದ, ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು. ೫ ನಿಕಾಯಗಳಿವೆ (ದೀರ್ಘ, ಮಜ್ಜಮ, ಸಂಯುಕ್ತ, ಅಂಗುತ್ತರ, ಖುದ್ದಕ). ಇದನ್ನು ಆನಂದ ವಾಚಿಸಿದನು.

3) ಅಭಿಧಮ್ಮ ಪಿಟಕ 

ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ (Philosophy) 

ಧಮ್ಮದ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಚಿತ್ತ, ಚೇತಸಿಕ, ರೂಪ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾಣದ ವಿವರಣೆ. ಇದು ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (3ನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ) ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು.

💠 ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ

ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತಿದೆ.

1) ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ: ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಕಠಿಣತೆಯನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿತು. "ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಯಾರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಮಾತ್ರ" ಎಂದು ಸಾರಿತು. ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಸಂಘ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು.

2) ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಾಹಾರ: ವೈದಿಕ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಬಲಿಯನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ. ಅಹಿಂಸೆ ಪರಮೋ ಧರ್ಮ ಎಂಬ ತತ್ವ ಭಾರತೀಯರ ಜೀವನವಿಧಾನವಾಯಿತು.

3) ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ: ಅಶೋಕ, ಕಾನಿಷ್ಕ ಮತ್ತು ಹರ್ಷವರ್ಧನರಂತಹ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಜನಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು (Welfare States) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಶೋಕನ ಧರ್ಮವಿಜಯ ನೀತಿ ಇಂದಿಗೂ ಮಾದರಿ.

4) ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ:

🔸ಸ್ತೂಪಗಳು: ಸಾಂಚಿ, ಅಮರಾವತಿ ಮತ್ತು ಸಾರನಾಥದ ಸ್ತೂಪಗಳು.

🔸ಗುಹಾಂತರ ದೇವಾಲಯಗಳು: ಅಜಂತಾ, ಎಲ್ಲೋರಾ, ಕಾರ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕನ್ಹೇರಿ ಗುಹೆಗಳು.

🔸ಶಿಲ್ಪಕಲೆ: ಮಥುರಾ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. (ವಿಗ್ರಹ ಆರಾಧನೆಗೆ ಬೌದ್ಧರೇ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು).

5) ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ: ನಾಲಂದ, ತಕ್ಷಶಿಲಾ, ವಿಕ್ರಮಶಿಲಾ ಮತ್ತು ಓದಂತಪುರಿಗಳಂತಹ ಬೃಹತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ನಾನಾ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದವು. ಪಾಲಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಮಾಗಧಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪಕನಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮಾನವಕುಲ ಕಂಡ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ. ಅವನು ದೇವರಿಗಿಂತ ಮಾನವನ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿದನು. ಅವನ "ಅಪ್ಪೋ ದೀಪೋ ಭವ" (ನಿಮಗೆ ನೀವೇ ಬೆಳಕಾಗಿ) ಎಂಬ ಸಂದೇಶವು ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. 2500 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಯುದ್ಧ, ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ದುರಾಸೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬುದ್ಧನ ಶಾಂತಿ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮಾರ್ಗವು ಏಕೈಕ ಆಶಾಕಿರಣವಾಗಿದೆ.