ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು (Life and achievements of Vardhamana Mahavira)

ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು (Life and achievements of Vardhamana Mahavira)

ಪೀಠಿಕೆ

ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 6ನೇ ಶತಮಾನವು ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಕಾಲಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ನಗರೀಕರಣದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಹಿಂಸೆ, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವೇದಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ 'ಶ್ರಮಣ ಪರಂಪರೆ'ಗಳು (Shramana Traditions) ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬಂದವು. ಈ ಶ್ರಮಣ ಚಳುವಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಧಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದವರು 24ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರರು.

ಮಹಾವೀರರು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಹರಿದು ಬಂದಿದ್ದ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ, ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸುಧಾರಕರು. ಅವರಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ 23 ತೀರ್ಥಂಕರರು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ 23ನೆಯವರಾದ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರು ಮಹಾವೀರರಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 250 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು. ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರ 'ಚಾತುರ್ಯಾಮ' ಧರ್ಮಕ್ಕೆ (ನಾಲ್ಕು ವ್ರತಗಳು) ಮಹಾವೀರರು ಐದನೇ ವ್ರತವಾದ 'ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ'ವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಮಾರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.

ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು

ಮಹಾವೀರರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಜೈನ ಆಗಮಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

💠 ಆಚಾರಾಂಗ ಸೂತ್ರ (Acharanga Sutra): 

ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೈನ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದ್ದು, ಮಹಾವೀರರ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆಗಳ ನೇರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

💠 ಕಲ್ಪಸೂತ್ರ (Kalpa Sutra): 

ಭದ್ರಬಾಹು ರಚಿಸಿದ ಈ ಗ್ರಂಥವು ತೀರ್ಥಂಕರರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾವೀರರ ಜನನ, ಕಲ್ಯಾಣಕಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾಣದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

💠 ಭಗವತಿ ಸೂತ್ರ (Bhagavati Sutra): ಇದು ಮಹಾವೀರರ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳು, ಅವರ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ಸಂವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಖಲಿ ಗೋಸಾಲನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತೃತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಜನನ

ವರ್ಧಮಾನರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಿಹಾರದ ವೈಶಾಲಿ ಸಮೀಪವಿರುವ 'ಕುಂದಗ್ರಾಮ' (ಬಸುಕುಂಡ್) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು 'ಜ್ಞಾತ್ರಿಕ' (Naya) ಕುಲದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜ 'ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ' ಮತ್ತು ಲಿಚ್ಛವಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ 'ತ್ರಿಶಲಾ' (ಪ್ರಿಯಕಾರಿಣಿ/ವಿದೇಹದತ್ತ) ದೇವಿಯ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಮಹಾವೀರರ ತಂದೆ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಕುಂದಗ್ರಾಮದ ಗಣರಾಜರಾಗಿದ್ದರು.

ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣ

ಮಹಾವೀರರು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಜನಿಸಿದ ನಂತರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಧನಧಾನ್ಯಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ ಹೆಚ್ಚಾದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ 'ವರ್ಧಮಾನ' (ಬೆಳೆಯುವವನು/ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವವನು) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡು ಅವರಿಗೆ 'ಮಹಾವೀರ', 'ವೀರ', 'ಅತಿವೀರ' ಮತ್ತು 'ಸನ್ಮತಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಬಂದವು.

ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ

ಮಹಾವೀರರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಂಥಗಳ ನಡುವೆ ತೀವ್ರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.

ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಸಂಪ್ರದಾಯ: ಮಹಾವೀರರು ಯೌವನದಲ್ಲಿ 'ಯಶೋಧಾ' ಎಂಬ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದರು.

ದಿಗಂಬರ ಸಂಪ್ರದಾಯ: ಮಹಾವೀರರು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ವೈರಾಗ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ವಿವಾಹವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಸಂತಾನ

ಅವರಿಗೆ 'ಅನೋಜಾ' ಅಥವಾ 'ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಾ' ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯನ್ನು 'ಜಮಾಲಿ' ಎಂಬುವವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಜಮಾಲಿ ಮುಂದೆ ಮಹಾವೀರರ ಪ್ರಥಮ ಶಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರ ವಿರೋಧಿಯಾದನು.

ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರ (ಕ್ರಿ.ಪೂ 599-527)

🔸ಹೆಸರು  -  ವರ್ಧಮಾನ

🔸ತಂದೆ  -  ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ

🔸ತಾಯಿ  -  ತ್ರಿಶಲಾದೇವಿ

🔸ಜನನ  -  ಕ್ರಿ.ಪೂ 599

🔸ಜನ್ಮಸ್ಥಳ  -  ವೈಶಾಲಿ ಸಮೀಪದ 'ಕುಂದಗ್ರಾಮ' 

🔸ಹೆಂಡತಿ  -  ಯಶೋಧಾ

🔸ಮಗಳು  -  ಅನೋಜಾ' ಅಥವಾ 'ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಾ'

🔸ಜ್ಞಾನೋದಯ  -  ಜೃಂಭಿಕಗ್ರಾಮ (ರುಜುಪಾಲಿಕಾ ನದಿ ದಂಡೆ)

🔸ನಿರ್ವಾಣ  -  ಕ್ರಿ.ಪೂ 527 ಬಿಹಾರದ 'ಪಾವಾಪೂರಿ' (Pavapuri) ಎಂಬಲ್ಲಿ

ಮಹಾಭಿನಿಷ್ಕ್ರಮಣ ಅಥವಾ ಮಹಾಪರಿತ್ಯಾಗ 

ತಮ್ಮ 30ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮಹಾವೀರರು ಐಹಿಕ ಸುಖಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು 'ಮಹಾಭಿನಿಷ್ಕ್ರಮಣ' (Great Renunciation) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕಳಚಿದರು, 'ಪಂಚಮುಷ್ಟಿ ಲೋಚ್' (ಐದು ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ತಲೆಯ ಕೂದಲನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು) ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 'ನಮೋ ಸಿದ್ದಾನಂ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಲೌಕಿಕ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.

ಸಾಧನೆಯ ಸ್ವರೂಪ

ಮಹಾವೀರರ ತಪಸ್ಸು ಕೇವಲ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದು ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಮೋಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಯಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು.

💠 ವಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗ: ದಿಗಂಬರ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ ತಕ್ಷಣವೇ ಮಹಾವೀರರು ಸಂಪೂರ್ಣ ದಿಗಂಬರರಾದರು (ಬೆತ್ತಲೆಯಾದರು). ಶ್ವೇತಾಂಬರರ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 13 ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಒಂದು ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು, ನಂತರ ಅದು ಬಿದ್ದು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಅವರು ದಿಗಂಬರರಾಗಿಯೇ ಉಳಿದರು. 

💠 ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ: ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 'ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ' ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ (ದೇಹದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಿಟ್ಟು ನಿಲ್ಲುವುದು) ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

💠 ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ: 12 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು (ಕೇವಲ 48 ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು) ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉಪವಾಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಚಾರಾಂಗ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರುಚಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಉದಾಸೀನರಾಗಿದ್ದರು.

ಪರಿಷಹಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಸರ್ಗಗಳು

ಮಹಾವೀರರು ಕರ್ಮ ನಿರ್ಜರೆಗಾಗಿ (ಕರ್ಮಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ) 22 ಬಗೆಯ 'ಪರಿಷಹ'ಗಳನ್ನು ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಎದುರಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿವು (ಕ್ಷುಧಾ), ಬಾಯಾರಿಕೆ (ಪಿಪಾಸಾ), ಶೀತ, ಉಷ್ಣ, ಕೀಟಗಳ ಕಡಿತ (ದಂಶಮಶಕ), ಬೆತ್ತಲೆ ಇರುವಿಕೆ (ನಗ್ನ), ಅರತಿ (ಅತೃಪ್ತಿ), ಸ್ತ್ರೀ-ಸಂಗ ನಿರೋಧ, ಮತ್ತು ಯಾಚನೆ (ಅಲಾಭ) ಪ್ರಮುಖವಾದವು.

ಕೈವಲ್ಯ ಜ್ಞಾನ

12 ವರ್ಷ, 6 ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು 15 ದಿನಗಳ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ತಮ್ಮ 42ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರರು ಜೃಂಭಿಕಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪವಿರುವ 'ಋಜುಪಾಲಿಕಾ' ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ, ಸಾಲ ವೃಕ್ಷದ (Sal Tree) ಕೆಳಗೆ 'ಗೋದೋಹಿಕಾ' ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ 'ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನ'ವನ್ನು (Kevala Jnana - Omniscience/ಅನಂತ ಜ್ಞಾನ) ಪಡೆದರು.

ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ :

💠 ಜಿನ (Jina): ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಗ-ದ್ವೇಷಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು.

💠 ಅರಿಹಂತ (Arihant): ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು (ಕರ್ಮಗಳನ್ನು) ನಾಶ ಮಾಡಿದವನು.

💠 ಕೇವಲಿ (Kevalin): ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನಿ.

ಮಹಾವೀರ: ಅಪ್ರತಿಮ ವೀರ.

ಗಣಧರರು (ಮುಖ್ಯ ಶಿಷ್ಯರು)

ಮಹಾವೀರರು ತಮ್ಮ ಸಂಘವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು 11 ಜನ ಮುಖ್ಯ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು, ಇವರನ್ನು 'ಗಣಧರರು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮೂಲತಃ ವೇದ ಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದು, ಮಹಾವೀರರ ವಾದಕ್ಕೆ ಸೋತು ಶಿಷ್ಯರಾದರು.

ಮಹಾವೀರರ 11 ಗಣಧರರು:

1) ಇಂದ್ರಭೂತಿ ಗೌತಮ (ಗೌತಮ ಸ್ವಾಮಿ) - ಅತಿ ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯ.

2) ಅಗ್ನಿಭೂತಿ

3) ವಾಯುಭೂತಿ

4) ವ್ಯಕ್ತ

5) ಸುಧರ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ - ಮಹಾವೀರರ ನಂತರ ಜೈನ ಸಂಘದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದವರು.

6) ಮಂಡಿತ

7) ಮೌರ್ಯಪುತ್ರ

8) ಅಕಂಪಿತ

9) ಅಚಲಭ್ರಾತ

10) ಮೇತಾರ್ಯ

11) ಪ್ರಭಾಸ

ಗೌತಮ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಸುಧರ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಗಣಧರರು ಮಹಾವೀರರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ವಾಣ ಹೊಂದಿದರು. ಇಂದಿನ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯು ಸುಧರ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

💠 ಮಹಾವೀರರ ಕೊಡುಗೆಗಳು

ಮಹಾವೀರರ ಬೋಧನೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ದೇವರನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆತ್ಮದ ಅನಂತ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು.

ಪಂಚ ಮಹಾವ್ರತಗಳು

23ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರು ನಾಲ್ಕು ವ್ರತಗಳನ್ನು (ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ, ಅಪರಿಗ್ರಹ) ಬೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಮಹಾವೀರರು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಐದನೆಯದಾಗಿ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು 'ಪಂಚ ಮಹಾವ್ರತ'ಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. 

1) ಅಹಿಂಸೆ (Ahimsa) 

ಪ್ರಾಣಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡದಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು (ಆಲೋಚನೆ), ವಚನ (ಮಾತು) ಮತ್ತು ಕಾಯ (ದೇಹ) ದಿಂದಲೂ ಯಾರಿಗೂ ನೋವು ಕೊಡದಿರುವುದು. ಮಹಾವೀರರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೂ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು (Intellectual Ahimsa).

2) ಸತ್ಯ (Satya) 

ಯಾವಾಗಲೂ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನುಡಿಯುವುದು. ಭಯ, ಕೋಪ ಅಥವಾ ಲೋಭದಿಂದ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬಾರದು. ಸತ್ಯವು ಪ್ರಿಯವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಹಿತಕರವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.

3) ಅಸ್ತೇಯ (Asteya) 

ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡದಿರುವುದು. ತಮಗೆ ನೀಡದ ವಸ್ತುವನ್ನು, ಅದು ಎಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು. ಬೌದ್ಧಿಕ ಸ್ವತ್ತಿನ ಕಳ್ಳತನ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಬಾಹಿರ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನೂ ಇದು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.

4) ಅಪರಿಗ್ರಹ (Aparigraha) 

ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡದಿರುವುದು. ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲದೆ, ರಾಗ-ದ್ವೇಷಗಳಂತಹ ಆಂತರಿಕ ಪರಿಗ್ರಹವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

5) ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ (Brahmacharya) 

ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ. ಅಪರಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು 'ವಸ್ತು' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಏಕಾಗ್ರತೆಗಾಗಿ ಮಹಾವೀರರು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದರು.

💠 ತ್ರಿರತ್ನಗಳು 

ಮೋಕ್ಷ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಲು ಮಹಾವೀರರು ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು : 

1) ಸಮ್ಯಕ್ ದರ್ಶನ (Right Faith): ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ದರ್ಶನ.

2) ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನ (Right Knowledge): ಜಗತ್ತು, ಆತ್ಮ (ಜೀವ) ಮತ್ತು ಅಜೀವಗಳ ನೈಜ ಸ್ವರೂಪದ ಅರಿವು.

3) ಸಮ್ಯಕ್ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ (Right Conduct): ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡವಳಿಕೆ. ಪಂಚ ಮಹಾವ್ರತಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಪಾಲನೆ.

💠 ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ನವ ತತ್ವಗಳು

ಮಹಾವೀರರ ಪ್ರಕಾರ, ಜೀವ (ಆತ್ಮ) ಅನಂತ ಜ್ಞಾನ, ದರ್ಶನ, ಸುಖ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಕರ್ಮಗಳು (Matter) ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಬಂಧನದಲ್ಲಿದೆ.

ಆಸ್ರವ: ಕರ್ಮಗಳು ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು.

ಬಂಧ: ಕರ್ಮಗಳು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಸಂವರ: ಹೊಸ ಕರ್ಮಗಳ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು (ವ್ರತಗಳ ಮೂಲಕ).

ನಿರ್ಜರ: ಹಳೆಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುವುದು.

ಮೋಕ್ಷ: ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಸಿದ್ಧ ಶಿಲೆಯನ್ನು ತಲುಪುವುದು.

💠 ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವ

ಮಹಾವೀರರು ಕೇವಲ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುವಾಗಿರದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು.

ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಗಳ ವಿರೋಧ

ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿ ಬಲಿ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮಹಾವೀರರು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು. "ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆತನ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ಸಾರಿದರು. ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದವರಿಗೂ, ಶೂದ್ರರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಧರ್ಮದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದರು. 

ಮಹಿಳಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ

ಮಹಾವೀರರ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತು. 'ಚಂದನಬಾಲಾ' ಎಂಬಾಕೆ ಅವರ ಸಂಘದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. 19ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರ ಮಲ್ಲಿನಾಥರು ಸ್ತ್ರೀ ಎಂದು ಶ್ವೇತಾಂಬರರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ (ದಿಗಂಬರರು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ).

ಭಾಷಾ ನೀತಿ

ಸಂಸ್ಕೃತವು ಕೇವಲ ಪಂಡಿತರ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಹಾವೀರರು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಷೆಯಾದ 'ಅರ್ಧಮಾಗಧಿ' (ಪ್ರಾಕೃತ) ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ಧರ್ಮವು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಯಿತು.

ನಿರ್ವಾಣ

ತಮ್ಮ 72ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. 527 ರಲ್ಲಿ (ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ), ಬಿಹಾರದ 'ಪಾವಾಪೂರಿ' (Pavapuri) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರರು ನಿರ್ವಾಣ ಹೊಂದಿದರು.

💠 ಪಾವಾಪೂರಿಯ ರಾಜ ಹಸ್ತಿಪಾಲನ ಲಿಪಿಕಾರರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ (Writer's Hall) ಮಹಾವೀರರು ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ಉಪದೇಶವನ್ನು (ಉತ್ತರಾಧ್ಯಯನ ಸೂತ್ರ) ಸತತ 16 ಪ್ರಹರಗಳ (48 ಗಂಟೆ) ಕಾಲ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆದರು.

💠 ದೀಪಾವಳಿಯ ಉಗಮ: ಮಹಾವೀರರು ನಿರ್ವಾಣ ಹೊಂದಿದ ರಾತ್ರಿ, "ಭಾವ ದೀಪವು (ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕು) ಆರಿದೆ, ನಾವು ದ್ರವ್ಯ ದೀಪವನ್ನಾದರೂ ಬೆಳಗೋಣ" ಎಂದು ಕಾಶಿ ಮತ್ತು ಕೋಸಲದ 18 ಗಣರಾಜರು ಮತ್ತು 9 ಮಲ್ಲ ಹಾಗೂ 9 ಲಿಚ್ಛವಿ ರಾಜರು ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿದರು. ಇದೇ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಎಂದು ಜೈನರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

💠 ಜಲ ಮಂದಿರ: ಮಹಾವೀರರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಭಸ್ಮ ಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೊಂಡ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಅದು ನಂತರ ಸರೋವರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ 'ಜಲ ಮಂದಿರ'ವಿದೆ. ಇದು ಜೈನರ ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ

ಮಹಾವೀರರ ನಿರ್ವಾಣದ ನಂತರ, ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಮೌರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಕೇವಲಿ ಭದ್ರಬಾಹು ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿತು. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವು ಜೈನರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಜೈನ ಕವಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಸುಮಾರು 12ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು 'ಜೈನ ಯುಗ' ಎಂದೇ ಕರೆಯಬಹುದು.

ರತ್ನತ್ರಯರು: ಪಂಪ, ಪೊನ್ನ ಮತ್ತು ರನ್ನ - ಈ ಮೂವರು ಮಹಾನ್ ಕವಿಗಳು ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

ಪಂಪ: 'ಆದಿಪುರಾಣ' (ಮೊದಲ ತೀರ್ಥಂಕರ ವೃಷಭನಾಥರ ಚರಿತ್ರೆ).

ಪೊನ್ನ: 'ಶಾಂತಿಪುರಾಣ' (16ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರ ಶಾಂತಿನಾಥರ ಚರಿತ್ರೆ).

ರನ್ನ: 'ಅಜಿತನಾಥ ಪುರಾಣ' (2ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರ ಅಜಿತನಾಥರ ಚರಿತ್ರೆ).

ಇತರೆ ಕೃತಿಗಳು: ಶಿವಕೋಟ್ಯಾಚಾರ್ಯರ 'ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ' (ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಗದ್ಯ ಕೃತಿ), ನಾಗಚಂದ್ರನ 'ರಾಮಚಂದ್ರ ಚರಿತ ಪುರಾಣ' (ಜೈನ ರಾಮಾಯಣ), ಮತ್ತು ಜನ್ನನ 'ಯಶೋದರ ಚರಿತೆ'.

ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ: ಕೇಶಿರಾಜನ 'ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ' (ವ್ಯಾಕರಣ), ನಾಗವರ್ಮನ 'ಛಂದೋಂಬುಧಿ' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಜೈನರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಉಪಸಂಹಾರ

ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುವಾಗಿರದೆ, ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮಹಾನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಮತ್ತು ಅಪರಿಗ್ರಹದಂತಹ ಅವರ ತತ್ವಗಳು ಇಂದಿನ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಪೀಡಿತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. "ಬದುಕು ಮತ್ತು ಬದುಕಲು ಬಿಡು" (Live and Let Live) ಎಂಬ ಅವರ ಸಂದೇಶ, ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಶಾಂತಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕಾಂತವಾದದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡ ನಾಡು ಮತ್ತು ನುಡಿಯ ಮೇಲೂ ಅವರ ತತ್ವಗಳು ಅಳಿಸಲಾರದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿವೆ.